Azerbaycan’ın dinmeyen acısı: Hocalı Katliamı’nın 34. yılı
Hocalı, Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecinde Dağlık Karabağ bölgesinde stratejik konuma sahip bir yerleşim yeriydi. Bölgedeki tek havaalanının burada bulunması nedeniyle kritik öneme sahipti.
1991’in sonlarında Ermeni güçleri tarafından ablukaya alınan kentte, 2 bin 605 hanede yaşayan 11 bini aşkın nüfus, çatışmalar nedeniyle 3 bine kadar düşmüştü. Aylar süren kuşatma sırasında kente yardım dahi helikopterle ulaştırılabiliyordu.
25 Şubat 1992 gecesi, Sovyet ordusuna bağlı 366. motorize alayın da desteğiyle üç koldan saldırı başlatıldı. Ertesi gün sivillerin hedef alındığı katliam yaşandı.
613 SİVİL HAYATINI KAYBETTİ
Azerbaycan’ın resmi verilerine göre saldırılarda 106’sı kadın, 70’i yaşlı, 63’ü çocuk olmak üzere 613 Azerbaycan Türkü hayatını kaybetti.
487 kişi ağır yaralı kurtulurken, 1275 kişi esir alındı. Esirlerden 150’sinden ise bir daha haber alınamadı.
Katliamda 8 aile tamamen yok edildi; 25 çocuk her iki ebeveynini, 130 çocuk ise anne ya da babasından birini kaybetti.
Tanık ifadeleri ve adli tıp raporları, sivillerin ağır işkencelere maruz kaldığını ortaya koydu.
ULUSLARARASI HUKUK TARTIŞMASI
Azerbaijan yönetimi, Hocalı’da yaşananların başta 1949 Cenevre Sözleşmeleri ve BM Soykırım Sözleşmesi olmak üzere birçok uluslararası hukuk metninin ihlali olduğunu savunuyor.
Azerbaycan Parlamentosu, Hocalı’da yaşananları “soykırım” olarak nitelendirdi.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ise 22 Nisan 2010 tarihli kararında Hocalı’daki olayları savaş suçu veya insanlığa karşı suçlarla eş değer eylemler olarak değerlendirdi.
Bugüne kadar 18 ülkenin parlamentosu ve ABD’nin 24 eyalet meclisi, Hocalı’da yaşananları kınayan kararlar aldı.
KARABAĞ SÜRECİ VE SONRASI
Dağlık Karabağ’da 1990’lı yıllarda genişleyen çatışmalar sonucunda Şuşa, Laçın, Kelbecer, Ağdam, Fuzuli, Gubadlı, Zengilan ve Cebrayıl gibi bölgeler işgal edildi. Yüz binlerce kişi yerinden edildi.
2020 yılında Azerbaycan ordusunun operasyonlarıyla Karabağ’daki işgal büyük ölçüde sona erdi. Bakü yönetimi, “Karabağ Azerbaycan’dır” söylemiyle toprak bütünlüğünün yeniden tesis edildiğini ilan etti.
HAFIZALARDAKİ YERİNİ KORUYOR
Hocalı Katliamı, Azerbaycan toplumunda derin bir travma olarak hafızalardaki yerini koruyor. Her yıl 26 Şubat’ta düzenlenen anma törenlerinde hayatını kaybedenler yad ediliyor, uluslararası topluma adalet çağrısı yineleniyor.
Azerbaycan Milli Marşı’ndaki “Senden ötürü can vermeye cümle hazırız” dizeleri ise ülkede bağımsızlık ve vatan vurgusunun sembolü olmaya devam ediyor.
